Duisternis en natuur: hoe duurzaam verlichten?

Tegen 2028 zijn alle steden en gemeenten verplicht om over te schakelen op ledlampen voor de straatverlichting. Maar dat is meer dan een technische aanpassing: het is een unieke kans om kosten te besparen en bewust na te denken over de impact van kunstlicht op mens en natuur.

Daarom werkten de Vlaamse provincies, waaronder Provincie Oost-Vlaanderen, samen met heel wat andere partners aan een inspiratiegids voor lokale besturen met concrete tips voor duurzame verlichting. De gids helpt je om verlichtingskeuzes doordacht, wetenschappelijk onderbouwd en praktisch toepasbaar te maken per regio en straat met aandacht voor biodiversiteit, gezondheid en veiligheid.

In de gids vind je:

• Informatie uit drie literatuurstudies
• Info over de ecologische duisternisbehoeftekaart van het Agentschap Natuur en Bos
• Regelgevend kader voor niet-residentiële nachtelijke buitenverlichting
• Alternatieve weginrichting
• Goede voorbeelden in Vlaanderen

De inspiratiegids is een levend document. In de toekomst vullen we die verder aan met nieuwe thema’s en aanvullingen, o.a. op basis van de resultaten en aanbevelingen uit de bevraging van het Departement Omgeving bij lokale besturen, lichtexperts en andere belanghebbenden.

Straatverlichting geeft een veilig gevoel en een sfeerlampje op de tuintafel is gezellig, maar te veel nachtelijke buitenverlichting is schadelijk voor mensen, dieren en planten. Met enkele eenvoudige aanpassingen kan jij het verschil maken.

5 tips voor de verlichting in je tuin:

1. Vraag je af: is verlichting hier echt nodig?
2. Verlicht gericht: alleen waar en wanneer het moet.
3. Beperk de felheid van je lampen.
4. Gebruik warme kleuren zoals amber of rood.
5. Schakel uit waar mogelijk – niets is beter dan echte duisternis.

Verschillende studies tonen aan dat nachtverlichting schadelijk is:

• De blootstelling aan kunstlicht ‘s avonds en ‘s nachts heeft negatieve gevolgen voor onze slaap. (1)
• De voortplanting van enkele soorten, zoals de glimworm, komt in gevaar omdat de mannetjes de lichtsignalen van vrouwtjes niet opmerken. (2)
• Vogels beginnen vroeger op de dag te zingen en leggen hun eieren vroeger in het seizoen wanneer er onvoldoende rupsen zijn om de kleintjes te voeden. (2)
• Verlichte wegen vormen barrières in het landschap. (2)
• Vleermuizen mijden verlichte plekken, wat hun leefgebied verkleint. (2)

Kortom: duisternis is onmisbaar voor een gezonde leefomgeving.

Bronnen (1) en (2):zie documenten hieronder.